Archive for May, 2014

ΠΟΙΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ

Written by admin on . Posted in Ατσάλι

Το έργο πραγματεύεται τους διαβρωτικούς και καταχθόνιους μηχανισμούς ενός επίτηδες ακαθόριστου ιδρύματος εγκλεισμού, είναι Το θερμοκήπιο (The Hothouse, 1958) του Harold Pinter, ένα έργο πραγματικά προφητικό μετά τις πρόσφατες αποκαλύψεις παράνομων πειραμάτων και απάνθρωπων Βασανισμών εγκλείστων ατόμων ανά την υφήλιο. Από τη δεκαετία του ’80 και μετά πυκνώνει η παραγωγή τέτοιων έργων με ποικίλες πολιτικοκοινωνικές και πολιτισμικές διακλαδώσεις, που κυμαίνονται από νευρολογικές κλινικές και ψυχιατρεία σε σωφρονιστικές αποικίες και φυλακές. Δειγματοληπτικά να αναφέρουμε από τα γνωστότερα διεθνώς θεατρικά κείμενα το έργο της Timberlake Wertenbaker, Our Country’s Good (1988), της Sarah Kane, Cleansed (1998], της Bryony Lavery, Frozen (1998), του Joe Penhall, Blue/Orange (2000). Στην ίδια κατηγορία ανήκει και το Iron (2002) της Rona Munro.
Οι ιδιαιτερότητες του έργου της Munro εντοπίζονται στο ότι η φυλακή, και μάλιοτα ισοβιτών, αντιμετωπίζεται από μέσα ως τόπος διάδρασης και προσωπικής επικοινωνίας των προσώπων (εγκλείστων, φυλάκων και επισκεπτών) παρά ως χώρος απομόνωσης και εγκλεισμού. Μολονότι υπάρχει έντονο το πολιτικό σκέλος του προβληματισμού της συγγραφέα αναφορικά με την ανεπάρκεια-και την αδικία του ποινικού συστήματος (π. χ. η αμφισημία του ρόλου της φυλακής ως ποινικού ή σωφρονιστικού μηχανισμού, η έμφυλη διαφοροποίηση των ποινών κλπ), αυτό δρα κυρίως ως το γενικό ιδεολογικό πλαίσιο του έργου, ενώ ο κύριος πυρήνας του είναι ο ανθρώπινος παράγων, και ειδικότερα η διάβρωση ατομικών προσωπικοτήτων μέσω της τριβής τους με το σύστημα αλλά και μεταξύ τους. Υπάρχει ένα πολύπλοκο πλέγμα σχέσεων με αφετηρία κάθε ένα από τα τέσσερα πρόσωπα της ιστορίας (την ισοβίτισσα Φέη, την κόρη της Τζόσυ, τη γυναίκα φύλακα Ιήλα καί τον άνδρα φύλακα Τζωρτζ), που εκτείνεται ακτινωτά στα άλλα τρία πρόσωπα.
Η συγγραφέας παρακολουθεί με το Βλέμμα της
τη συμπεριφορά και των τεσσάρων προσώπων και διεισδύει στον ψυχισμό τους, αναζητώντας αίτια σύγκρουσης ή ταύτισης συμπεριφοράς. Πέρα από την προφανή ιεραρχία και εξουσία που επιβάλλει το σύστημα, η Munro ενδιαφέρεται για την άσκηση εξουσίας στο προσωπικό επίπεδο και την ψυχολογική διαχείριση προσωπικοτήτων από άτομο σε άτομο, σε ένα χώρο αναπόδεικτο και σκοτεινό. Η Φέη διατείνεται ότι μια τέτοια σκοτεινή επιρροή του κατά τα άλλα, και για όλους, «αξιαγάπητου» άνδρα της την οδήγησε, σε μια στιγμή ανεξέλεγκτου παρορμητικού, να τον σκοτώσει. Μια ανάλογη καταχθόνια επίδραση φαίνεται να έχει ασκήσει η Φέπ στη γυναίκα φύλακα, η οποία, με τη σειρά της, προειδοποιεί τη Τζόσυ για τον κίνδυνο της δικής της διάβρωσης από τη μητέρα της. Ανάλογη προειδοποίηση απευθύνει στη Τζέσυ και ο άνδρας φύλακας, ο Τζωρτζ, ο οποί¬ος ως πιο ώριμος ηλικιακά – ίσως και διανοητικά
-    έχει βρει τρόπους άμυνας της προσωπικότητάς του ενάντια στη διάβρωση που πηγάζει και από το σύστημα της φυλακής και από τις διαπροσωπικές του σχέσεις μέσα σ’ αυτό και με τους / τις κρατούμενους / ες και με το άλλο προσωπικό των φυλακών.
0 μεσήλικας φύλακας, είναι ο πιο αποστασιοποιημένος χαρακτήρας του έργου. Με οπλισμό τις γνώσεις του από το ανοιχτό πανεπιστήμιο σε θέματα ηθικής και θεολογίας, επέχει τη θέση ενός φουκωδικού στοχαστή, ανθρώπινου αλλά και πραγματιστή,
που έχει αντιληφθεί τις χάσκουσες ρωγμές και του συστήματος αλλά και της ανθρώπινης φύσης και δίνει στη Τζόσυ- πατρικές συμβουλές για τη βιωσιμότητα του ατόμου

Τα ερωτήματα που θέτει εντάσσονται τόσο στη σοσιαλιστική παράδοση του αγγλικού θεάτρου όσο και στην ανάλυση του φύλου, την οποία προώθησε σε μεγάλο Βαθμό η θεωρία του φεμινισμού. Το έργο όμως διακατέχεται από μεγάλη ωριμότητα σκέψης, έτσι ώστε να αποφεύγει την «πολιτική Βεβαιότητα» και τις «δογματικές δηλώσεις», όπως επισημαίνει η ίδια η συγγραφέας σε συνέντευξή της.2 θα μπορούσε κανείς να το χαρακτηρίσει μετα φεμινιστικό, εφόσον το έργο εστιάζεται στη συμπεριφορά και τον ψυχισμό και των δύο φύλων και μεταμπρεχτικό, εφόσον ακολουθεί μια μικτή προσέγγιση, η οποία συνδυάζει την αποστασιοποίηση με τη συγκινησιακή φόρτιση. Όπως σωστά σχολιάζεται στην ίδια συνέντευξη, «το Ατσάλι ανθίσταται αποτελεσματικά τόσο στη σκληρή κριτική όσο και οτο συναισθηματισμό.»3 Η ευαισθησία για το προσωπικό βίωμα, ο τρόπος που αφουγκράζεται η συγγραφέας τον προσωπικό πόνο και τραύμα, εξισορροπείται σωστά από μια αποστασιοποιημένη ματιά για μια γενική μαρξιστική κριτική. Ιδιαίτερα εντυπωσιάζει η επάρκεια γνώσης της ψυχαναλυτικής μεθόδου, η οποία οδηγεί την Munro σε μια φιλτραρισμένη αλλά πειστική αναπαράσταση των διαφόρων συμπτωμάτων του τραυματισμένου ψυχικά ατόμου και των φάσεων ανάκλησης μνήμης και θεραπείας του τραύματος (περίπτωση της Τζάσυ], καθώς επίσης και των αντίστροφων φαινομένων εμμονής στην άρνηση και τη σιωπή (περίπτωση της Φέη) και στην προβολή ανομολόγητων προσωπικών καταστάσεων σε άλλο άτομο (περίπτωση της Σήλα). Η Munro διαχειρίζεται όλες αυτές τις λεπτές ψυχικές διακυμάνσεις των ηρώων της με ιδιαίτερη επιδεξιότητα, που προσδίδει ένταση και θεατρικότητα στη σκηνή
Έλσα Σακελλαρίδου Καθηγήτρια θεατρολογίας Α.Π.Θ.

Το έργο

Written by admin on . Posted in Ραχήλ

to_ergo

Στη Ραχήλ ο έρωτας μεταξύ μιας Εβραίας και ενός χριστιανού, μεταξύ δυο εύπορων, μορφωμένων αστών χωρίς προκαταλήψεις, είναι αμοιβαίος και γεννά την ελπίδα της ολοκλήρωσης. Μόνο που η εποχή, κατά την οποία διαδραματίζεται το έργο, είναι τέτοια, που τα συναισθήματα θα διαταραχθούν και οι ανατροπές θα ματαιώσουν το όνειρο των δυο νέων.
Ο συγγραφέας τοποθετεί τη δράση τής Ραχήλ στη Ζάκυνθο του 1891, και ειδικότερα στην περίοδο που διαδραματίστηκε το πογκρόμ κατά των Εβραίων με αφορμή ένα περιστατικό «συκοφαντίας αίματος». Η κατηγορία της «συκοφαντίας του αίματος» κατέτρεχε τους Εβραίους από τον 12° αιώνα μέχρι τις αρχές του 20°” αιώνα. Επρόκειτο για υποτιθέμενη ανθρωποθυσία που τελούσαν οι Εβραίοι, προκειμένου να παρασκευάσουν τα πασχαλινά «άζυμα» με χριστιανικό αίμα. Η προκατάληψη είχε στηριχθεί σε κακόβουλη ερμηνεία του ιερού εβραϊκού βιβλίου, του Ταλμούδ, ενώ στην ουσία απέρρεε από οικονομικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις. Όταν, στα 1712, βρέθηκε πνιγμένο, στη Ζάκυνθο, ένα πεντάχρονο αγοράκι, η κοινότητα δεν δίστασε να αποδώσει το θάνατό του στους Εβραίους. Αυτό το περιστατικό ήταν η αφορμή για τη δημιουργία του γκέτο των Εβραίων στη Ζάκυνθο. Όταν, στις 2 Απριλίου 1891, βρέθηκε στην Κέρκυραη σορός οκτάχρονου κοριτσιού μέσα σ’ένα σακί, «χωρίς σταγόνα αίματος μέσα του», οι υποψίες έπεσαν στους Εβραίους. Αν και, όπως αποδείχθηκε, το κορμάκι ανήκε στην Εβραιοπούλα Ρουμπίνα Βήτα Σάρδα, οι διαδόσεις υποστήριξαν ότι δεν επρόκειτο για νεαρή Εβραία αλλά για την χριστιανή Μαρία Δεσύλα η οποία, δήθεν, είχε μεγαλώσει ως Εβραία. Άρχισαν βιαιότητες εναντίον των Εβραίων, τα σπίτια τους λεηλατήθηκαν και, στη συνέχεια, το κλίμα μεταφέρθηκε στη Ζάκυνθο, όπου ξέσπασε βιαιότατο πογκρόμ την ημέρα της Μεγάλης Παρασκευής, 19 Απριλίου 1891, κατά τη λιτανεία του Εσταυρωμένου. Ακριβώς τη Μεγάλη Εβδομάδα του ”1891 επέλεξε ο Ξενόπουλος για τη δράση της Ραχήλ.
Το έργο είναι ένα κοινωνικού θέματος ρεαλιστικό δράμα με ιδεαλιστικές και συμβολιστικές πινελιές. Ο Ξενόπουλος παραδεχόταν ότι τα πρόσωπά του, αν και αντλημένα «από την ζωήν» ήταν «λίγο εξιδανικευμένα», δικαιολογώντας συγχρόνως αυτήν την επιλογή ως «απαίτηση της τέχνης». Τους όρους που θέτει ο Ξενόπουλος θα τους αμφισβητούσαμε σήμερα, κυρίως από άποψη αισθητική: το έργο κυμαίνεται μεταξύ ρεαλισμού και μελοδράματος, όχι μόνο επειδή τα πρόσωπα είναι «λίγο εξιδανικευμένα» όπως, ο ίδιος παραδέχεται, αλλά επειδή το έργο ακολουθεί τη ρομαντική παράδοση: από τη μια πλευρά, η ηρωίδατου ήταν πρόθυμη να βαπτιστεί χριστιανή, προκειμένου να παντρευτεί τον καλό της, και από την άλλη, ο θάνατός της σφραγίζει το φινάλε του έργου.
Η Ραχήλ, που για τον συγγραφέα της ήταν ισοδύναμη των μεγάλων του επιτυχιών Φωτεινής Σάντρη και Στέλλας Βιολάντη, πρωτοπαίχτηκε το 1909 από το θίασο της Κυβέλης. Γνώρισε μιαν ακόμη ερμηνεία από το θίασο της Ελένης Χαλκούση το 1926. Ανήκει στα λιγότερο γνωστά έργα του Ξενόπουλου, καθώς δεν είχε τη σκηνική τύχη άλλων έργων τού συγγραφέα• πριν τέσσερα χρόνια, ωστόσο, ανεβάστηκε στην Αθήνα από το Εθνικό Θέατρο (σκηνοθ. Ελένης Σκότη). Αξίζουν συγχαρητήρια στο Κέντρο Θεατρικής Έρευνας Θεσσαλονίκης και στον Πέτρο Ζηβανό που ανέλαβαν την παρουσίαση της σήμερα.

Έφη Βαφειάδη
θεατρολόγος

Ένα Ζακυνθινό παράδοξο

Written by admin on . Posted in Ραχήλ

Το δράμα του Ξενόπουλου Ραχήλ διαδραματίζεται το 1891, έτος κατά το οποίο έλαβαν χώρα τα «Εβραϊκά» στη Ζάκυνθο, ο διωγμός δηλαδή των Εβραίων μετά από μια «συκοφαντία αίματος». (Οι «συκοφαντίες αίματος» γίνονταν στα Επτάνησα με μεγάλη συχνότητα κατά τις τρεις τελευταίες δεκαετίες του 19“ αιώνα, ιδίως με αφορμή την εξαφάνιση κάποιου νέου ανθρώπου ή την ανεύρεση του πτώματός του, και βασίζονταν στην προκατάληψη ότι οι Εβραίοι χρησιμοποιούν αίμα Χριστιανού για να φτιάξουν άζυμα.
Πενήντα τρία χρόνια μετά, τη ζοφερή αυτή εικόνα του αντισημιτισμού, της μισαλλοδοξίας, του θρησκευτικού φανατισμού, των προκαταλήψεων και των στερεοτύπων έρχεται να τη σβήσει ένα συγκλονιστικό γεγονός, άγνωστο ακόμα στους πολλούς. Το 1944, οι γερμανοί κατακτητές της Ζακύνθου ζήτησαν, με την απειλή όπλων, από τον δήμαρχο Λουκά Καρέρ να παραδώσει μια λίστα με τα ονόματα όλων των Εβραίων που ζούσαν στο νησί. Ο επίσκοπος Χρυσόστομος ήταν εκείνος που έδωσε ιδιοχείρως μια λίστα στους Γερμανούς, που περιείχε μόνο δύο ονόματα, το δικό του και του δημάρχου, λέγοντας: «Αυτοί είναι οι Εβραίοι σας. Αν θέλετε να εκτοπίσετε τους Εβραίους της Ζακύνθου, πρέπει να πάρετε και μένα για να μοιραστώ τη μοίρα τους». Στο μεταξύ, όλοι οι Εβραίοι του νησιού είχαν καταφύγει στα ορεινά χωριά. Αν και όλο το νησί ήξερε τι συνέβαινε, και παρά τον φόβο των αντιποίνων, κανένας δεν τους κατέδωσε. Και οι 275 Εβραίοι της Ζακύνθου σώθηκαν και επιβίωσαν του Ολοκαυτώματος – πιθανόν χάρη σε προσωπική επικοινωνία του επίσκοπου Χρυσόστομου με τον ίδιο τον Χίτλερ. Όλοι τους σχεδόν έφυγαν μετά τον πόλεμο από το νησί και εγκαταστάθηκαν στο Ισραήλ.
Το 1953 ένας καταστροφικός σεισμός ρήμαξε τη Ζάκυνθο. Το πρώτο πλοίο που αφίχθηκε κομίζοντας βοήθεια στο νησί ήταν από το Ισραήλ. Μαζί του έφερνε το εξής μήνυμα: «Εμείς οι Εβραίοι της Ζακύνθου δεν θα ξεχάσουμε ποτέ τον δήμαρχο και τον αγαπημένο μας επίσκοπο, και όσα έκαναν για μας».
Ενοχή και άρση της ενοχής; Παραδοχή των αρχέγονων πλανών και λύτρωση; Συνασπισμός και παραμερισμός των διαφορών και της εχθρότητας έναντι ενός ισχυρότερου και αγριότερου εχθρού; Ειλικρινής και έμπρακτη συγγνώμη από τον «αποδιοπομπαίο τράγο»; Όποια κι αν είναι τα σκοτάδια και σι άβυσσοι του συλλογικού ασυνείδητου, τέτοιες αναλαμπές είναι οι μόνες που δίνουν ελπίδα σε μια ανθρωπότητα που εξακολουθεί πεισματικά να δείχνει ότι δεν μπορεί να βρει το δρόμο της ισότητας και της αδελφοσύνης.

Rona Munro

Written by admin on . Posted in Ατσάλι

H Rona Munro γεννήθηκε το 1959 οτο Αμπερ- ντίν της Σκωτίας. Κόρη επιστημόνων με πατέρα καθηγητή γεωλογίας στο πανεπιστήμιο και μητέρα ιατρό – ραδιοθεραπεύτρια, ακολουθεί διαφορετικά επαγγελματικό μονοπάτια από τους γονείς της, γνωρίζοντας από μικρή τι είναι αυτό που θέλει να κάνει στη ζωή της: να γίνει συγγραφέας . Έτσι, παράλληλα με τις σπουδές Ιστορίας στο πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, η συγγραφή φαίνεται να μονοπωλεί το ενδιαφέρον της και αρχίζει να γράφει ασταμάτητα για το θέατρο, τον κινηματογράφο, το ραδιόφωνο αλλά και την τηλεόραση, ενώ σύντομα μετακομίζει στο Λονδίνο, όπου ζει και εργάζεται μέχρι σήμερα.
Με περισσότερα από 30 έργα στο ενεργητικό της, θεωρείται μια από τις σπουδαιότερες Σκωτσέζες γυναίκες συγγραφείς συνεχίζοντας αλλά και εξελίσσοντας την παράδοση εκείνων των Αγγλίδων συγγραφέων του Βεληνεκούς της Churchill και της Wertenbaker. Ιδιαίτερα πολιτικοποιημένη και με φεμινιστική σκοπιά, γράφει έργα που όμως δεν αφήνουν έξω το ανθρωπιστικό στοιχείο. Η ίδια λέει για τον εαυτό της: «είμαι μια γυναίκα συγγραφέας, μια φεμινίστρια συγγραφέας και μια Σκωτσέζα συγγραφέας – ελπίζω όλες αυτές οι ιδιότητες περισσότερο να χρωματίζουν παρά να καθορίζουν τη γραφή μου.»1
Ανάμεσα στα πιο αναγνωρισμένα θεατρικά της έργα περιλαμβάνονται τα Your turn to Clean the Stair (1992), Bold Girls (1990], The Maiden Stone (2006], Snake (1999) καθώς και το The Last Witch (2009), με το οποίο συμμετείχε και στο Διεθνές Φεστιβάλ Fringe του Εδιμβούργου. Έχει γράψει επίσης το σενάριο για τη ταινία Ladybird, Ladybird σε σκηνοθεσία Ken Loach (δύο βραβεία στο Διεθνές ΦεστιΒάλτου Βερολίνου), ενώ συνυπογρά¬φει το σενάριο για το Aimee & Jaguar (υποψήφιο για Χρυσή Σφαίρα). Το 1991 τιμάται με το βραβείο Susan Smith Blackburn για τη συνολική προσφορά της στο αγγλόφωνο θέατρο.
1) Συνέντευξη της Rona Munro στη Charlotte Higgins, The Guardian, 9/8/2009.
1999    Haunted
1982    The Bang And The Whimper        Snake
The Salesman        Aimee & Jaguar (συμμετοχή στο
σενάριο της ταινίας]
1983    Fugue
2002    Iron
1984    The Bus
Touchwood    2003    Gilt
1985    Ghost Story    2004    Catch A Falling Star!
Piper’s Cave        Women On The Verge Of A
Watching Waiters        T Junction
1986    Biggest Party In The World    2006    Indian Boy
Dust And Dreams        Long Time Dead
The Maiden Stone
1987    The Way To Go Home        Mary Barton
Winners        Strawberries in January
Watership Down
1988    Off The Road
2007    Dirt Under The Carpet
1989    Long Story Short
Saturday At The Commodore    2009    The Basement Flat
The Last Witch
1990    Bold Girls
*        2010    Gordon Brown: A Life in Theatre
1992    Scotland Matters
Your Turn To Clean The Stair        Little Eagles
2011    Pandas
1994    Ladybird, Ladybird        Oranges and Sunshine ]
(σενάριο ταινίας)        (σενάριο ταινίας)

κεντρο θεατρικης ερευνας θεσσαλονικης